Emailleren met kinderenTekst anno 1970, daarom niet meer geheel aangepast aan moderne mogelijkheden.

In Nederland wordt met kinderen in toenemende mate geėmailleerd. Op de meeste scholen waar handenarbeid in het lesrooster een plaats vindt beschikt men wel over een emailleeroven en emailles, maar men doet daar in het algemeen te weinig mee. In de eerste plaats staat daar de bewerking van het metaal op het programma. Is dat gebeurd, dan wordt er een kleurtje over aangebracht en dit wordt door verhitting tot smelten gebracht. Hebben we geluk, dan hebben zich geen zwarte randen gevormd; meestentijds is dat wel het geval. Op deze wijze leert een kind het emailleren niet voldoende als mogelijkheid kennen. Schuld daaraan is hoofdzakelijk het feit dat de klassen zo groot zijn. De creativiteitsontwikkeling van het kind mag niet een eenzijdige handvaardigheidsontwikkeling worden. Het kind moet van ontdekking tot ontdekking gaande de mogelijkheden van het materiaal leren gebruiken voor een eigen vormgeving. Aan de esthetische vorming mag evenmin worden voorbijgegaan. Schoonheidsbesef kan men niet aanpraten, men kan het alleen, door steeds weer fraaie stukken te laten zien, ontwikkelen. Gaat men met de kinderen emailleren, dan mag in geen geval van een zuurbad gebruik worden gemaakt. Men blauwt het koper na het blankschuren en laat het heet en wel in koud water glijden, waarna het stuk nogmaals wordt blankgeschuurd. Wil men het metaal bijzonder licht van tint hebben, als onderlaag van transparante emailles, dan kan men het stuk korte tijd in een Sparexoplossing leggen. Daarna moet grondig worden nagespoeld.

Het meest praktische oventype voor schoolgebruik is de ronde oven met de glazen kap (noot: niet meer verkrijgbaar, zie ovens). Door de ronde vorm en het vrije doorzicht is deze oven uiterst geschikt voor groepswerk. Bovendien kan de leraar beter toezicht houden op het werk. Kinderen zullen vooral in het begin wat ongeduldig blijken te zijn en het emailpoeder onvoldoende willen laten drogen. Vochtige email springt echter naar alle zijden uiteen en kan elke oven bederven, het springt naar onderen en naar boven, zodat toezicht in het begin noodzakelijk is. Komt email namelijk in aanraking met een verwarmingsspiraal dan gaat het daarmee een chemische verbinding aan, zodat deze plaatselijk gaat oplossen en doorbrandt, waarna reparatie noodzakelijk wordt. Kort nadrogen op de glazen kap heft het risico geheel op. Ovens waarin de elementen niet zichtbaar zijn hebben het nadeel dat de oververhitting de elementen snel doen doorbranden.

Het gehele bodemoppervlak kan gebruikt worden, zodat de te emailleren stukken van verschillende kinderen gelijktijdig verhit kunnen worden. Tijdens het uitsmelten van de emailles kan men rustig de glazen kap van de oven benutten om andere stukken aan elkaar te solderen. Haast behoeft men daarmee niet te maken, want verbranden zullen de emailles niet in dit oventje. Bij de toepassing van de verschillende kleuren zal men van tevoren enige richtlijnen moeten geven. In het algemeen zijn kinderen bijzonder gesteld op primaire kleuren. Dit vormt geen enkel bezwaar, mits hen enig inzicht in de kleuren wordt bijgebracht. Daarom moet begonnen worden hun het verschil te laten zien tussen actieve en passieve kleuren. Men doet dat door een actieve kleur en een passieve kleur naast elkaar te houden, bij voorbeeld twee stukken papier van 10x10 cm. Vraagt men de kinderen wat het grootste van de op de wand geprikte stukken papier is, dan zullen zij steeds de actieve kleuren zoals rood, oranje en geel noemen. De passieve kleuren, zoals blauw en groen, trekken zich terug. We leren de kinderen dan dat twee of meer actieve kleuren naast elkaar niet gebruikt moeten worden orndat de combinatie het dan wel uitschreeuwt, maar geen spanning veroorzaken kan door het gebrek aan tegenstelling. Er is dan niets dat het oog boeit. Een enkel fel accent tussen passieve kleuren geeft het meest indringende resultaat.

Het is merkwaardig dat vrijwel elk kind dit onmiddellijk aanvoelt en het als een ontdekking beschouwt, waardoor het elke kleur met volkomen andere maatstaven gaat beschouwen. Aan de spontaniteit van hun uitingen doet dit geen enkele afbreuk. Wel wordt het spel met kleur naar een ander vlak getrokken, waardoor een nieuw beleven wordt veroorzaakt. Het is van grote invloed op de goede smaakontwikkeling. Men doet er goed aan de kinderen te vragen om met kleur iets uit te drukken en niet te trachten een plaatje met email te maken, orndat daartoe het materiaal zich minder leent. Zij zijn dan veel vrijer in hun uitingen en leven niet in de angst dat andere kinderen veel beter kunnen tekenen en dus beter zouden kunnen leren emailleren. Vooral kinderen die het wat moeilijk hebben met vormgeving in het algemeen kunnen soms tot verrassende resultaten komen en krijgen een nieuwe kans op een gebied dat hen wel ligt. Men dient zoveel mogelijk te vermijden dat er ingewikkelde vormen uit het koper worden gezaagd, waarin veel tijd gaat zitten. Het beste is het om voorgestanste vormen te geven of - indien dat te duur mocht zijn - koperplaat in rechthoeken te laten snijden en die door de kinderen te laten afwerken, waarbij men niet mag vergeten de hoeken af te ronden. De voorbewerking moet weinig tijd kosten, zodat alle aandacht aan het emailleren kan worden besteed. Duurt de voorbewerking te lang, dan is het kind allang tevreden als op het koper een kleurtje wordt aangebracht. Daarmee schiet men dan het beoogde doel voorbij. Men moet zoveel mogelijk trachten het kind iets op te laten bouwen; het aantal keren dat een stuk in de oven gaat mag niet beperkt worden. Dit hoeft ook niet, want de tijd dat een stuk aan verhitting wordt blootgesteld neernt slechts enkele minuten in beslag.
Er zijn een aantal dingen waarop men de kinderen zal moeten wijzen alvorens men hen aan het werk kan laten gaan.

De stukken die de kinderen hebben geėmailleerd kunnen op verschillende wijzen toepassing vinden. Van de rechthoeken kunnen dekseltjes gemaakt worden voor doosjes. Daartoe lijmt men een kleinere rechthoek van hout onder het metaal, waardoor schuiven voorkomen wordt. De doosjes worden eveneens van hout gemaakt, al dan niet met een fineerlaagje overdekt. Het uitgangspunt moet dan echter het reeds vervaardigde rechthoekje zijn en niet het doosje, dat dus in maat aangepast moet worden. Natuurlijk kunnen er ook hangers van worden gemaakt, maar orndat het solderen op de glazen kap van de oven kinderspel geworden is, denke men ook eens aan het aansolderen van gespsluitingen en dergelijke. Gespsluitingen zijn op zeer eenvoudige wijze te vervaardigen door in een klein, rechthoekig plaatje koper een gleuf te zagen, die vlak bij de rand ligt. Men zaagt vervolgens een gelijk groot plaatje met een gleuf of gaatjes voor bevestiging, waarna men de andere zijde ombuigt tot een haak die in de gleuf past. Daartoe moet men de zijde iets afschuinen. Elk metaal kan hiervoor worden gebruikt, orndat men verschillende metalen op elkaar kan solderen. Men kan ook een luciferhouder buigen en daarop de reeds vervaardigde rechthoek solderen. Kortom, er zijn meer toepassingsmogelijkheden dan men kan opnoemen.